De kikker die niet meer sprong.

Dat is een klassiek verhaal uit de categorie "foute conclusies door een verkeerd experiment". Het wordt vaak verteld als grap, parabel of waarschuwing tegen slechte wetenschap.

De versie die meestal rondgaat:

Een wetenschapper onderzoekt een kikker.

Hij zegt: "Spring!"

De kikker springt.

De wetenschapper noteert: kikker springt bij commando.

Vervolgens snijdt hij één poot af.

"Spring!"

De kikker springt nog steeds.

Dit herhaalt hij totdat alle vier de poten zijn verwijderd.

Daarna roept hij opnieuw: "Spring!"

De kikker blijft liggen.

Conclusie van de wetenschapper:

"Wanneer alle poten van een kikker worden verwijderd, wordt hij doof."

De grap zit natuurlijk in de absurde conclusie. De kikker hoort het commando waarschijnlijk nog prima, maar kan eenvoudigweg niet meer springen.

Het verhaal wordt gebruikt om verschillende denkfouten te illustreren:

• Verwarren van correlatie en causaliteit.

• Vergeten dat er alternatieve verklaringen zijn.

• Alleen kijken naar wat je verwacht te meten.

• Het negeren van de invloed van je eigen ingreep op het systeem.

• De neiging om uit data een conclusie te trekken die logisch lijkt binnen het experiment, maar niet in de werkelijkheid.

In onderwijs, statistiek en wetenschapsfilosofie wordt dit soms aangehaald als een humoristische illustratie van wat er mis kan gaan als onderzoekers te veel vertrouwen op hun meetmethode en te weinig op gezond verstand.

Er bestaat overigens geen beroemd historisch experiment waarin een serieuze onderzoeker dit daadwerkelijk concludeerde. Het is vooral een oude wetenschappelijke anekdote, vergelijkbaar met verhalen over de dronkaard die zijn sleutels onder de lantaarnpaal zoekt omdat daar meer licht is.

Het aardige is dat de grap ook buiten de wetenschap toepasbaar is. Je ziet hetzelfde soms in beleid:

"We hebben maatregel X ingevoerd. Daarna gebeurde Y. Dus maatregel X heeft Y veroorzaakt."

Terwijl er misschien nog tien andere verklaringen mogelijk zijn.

Ik vermoed dat juist daarom dit kikkerverhaal al decennialang blijft rondzingen. Het is in één klap duidelijk waarom zorgvuldig denken zo belangrijk is.